Tijdens een zeer drukbezochte bijeenkomst in de Domkerk in De Lier is het Historisch Jaarboek 2026 van het Genootschap Oud Westland gepresenteerd. Het eerste exemplaar werd door redactievoorzitter Leo van den Ende gepresenteerd aan de familie van verzetsstrijder Bram Naeije uit De Lier.
In het jaarboek is een prominente plaats ingeruimd voor een artikel van Kees Riezebos over de poging van voormalig minister-president Gerbrandy om het Westlandse verzet te betrekken bij een staatsgreep tegen het Indiëbeleid van de Nederlandse regering. Gerbrandy benaderde daarvoor de Lierse verzetsman Bram Naeije.
Voorzitter Jan Maat memoreerde in zijn openingswoord dat het Jaarboek 2026 het laatste exemplaar is dat onder redactievoorzitterschap van Leo van den Ende is verschenen. Onder zijn voorzitterschap zijn 19 nummers verschenen. Jan Maat kondigde aan dat het Genootschap Leo op de algemene ledenvergadering in 2027 wil voordragen voor als erelid van het Genootschap.
Het jaarboek 2026 is de 39ste editie van dit boekwerk dat een begrip is geworden in historisch Westland. Leo is vanaf de begintijd van het jaarboek actief geweest. ,,Ik bleef ergens lang als ik het werk leuk vind’’, zei Leo, die veertig jaar bij het Ministerie van Financiën werkte. Ook was hij twintig jaar penningmeester van het Westlandse Museum. ,,Nu is het tijd voor andere leuke dingen. Ik wil archiefonderzoek doen en artikelen schrijven’’.
Indiëbeleid
Kees Riezebos hield een boeiende lezing over het verzet tegen het Indiëbeleid van de Nederlandse regering. Dit beleid kreeg vorm in het Comité Rijkseenheid, dat in het Westland veel aanhang kreeg en georganiseerd was in lokale afdelingen. Onderwijzer Bram Naeije (1908-1981) was een van de drijvende krachten achter de Lierse afdeling van dit comité. Hij kwam in 1931 als jonge onderwijzer in De Lier wonen en bleef dit tot zijn verhuizing naar Ermelo in 1950.
,,Meester Naeije was voor veel ouderen in De Lier een begrip’’, zei Kees Riezebos. Hij verwierf als jongeman snel een plaats in de samenleving. Hij leerde in de zogenoemde Burgerwacht, een in 1918 opgerichte ordedienst, veel mensen kennen waaronder de latere verzetsman Tinus Vermeer. Nadat de Burgerwacht in 1940 door de bezetter was opgeheven sloot Naeije zich in 1941 aan bij de Ordedienst, die zou gaan optreden na de nederlaag van de bezetter.
Naeije raakte in de loop van 1942 betrokken bij het verzet. Vanaf 1943 ging hij plekken voor onderduikers regelen verspreid over het hele land. Naeije was op de achtergrond betrokken bij de overval op het Lierse gemeentehuis en had contact met de Knokploeg van Piet Doelman. Na een verhoor door de Grüne Polizei werd de grond hem zo heet onder de voeten, dat hij besloot onder te duiken.
Vlak voor de bevrijding werd Naeije samen met Piet Doelman aangehouden in het bezit van een vals persoonsbewijs op naam van Willemse. Hij werd overgebracht naar de gevangenis in Scheveningen en zou samen met Doelman op 7 mei geëxecuteerd worden. Het Westlandse verzet wist beiden die dag met ‘list en vernuft’’ te bevrijden. ‘ Er zijn veel verhalen over dit voorval maar die gaan nauwelijks over Naeije maar allemaal over Piet Doelman’’, wist Kees Riezebos. “Voor zijn vrouw Dien en de kinderen was het die dag angstig afwachten maar Bram kwam uiteindelijk mager terug.’’
Comité Rijkseenheid
Na de oorlog bleef Bram Naeije maatschappelijk actief. Op 3 januari 1947 werd in De Lier in overleg met de ARP, CHU en liberale Partij voor de Vrijheid (1946-1948) een lokaal comité Rijkseenheid opgericht. In totaal zetten 1390 van 1670 kiesgerechtigde Lierenaren een handtekening. De gereformeerde Naeye onderhield het contact met Gerbrandy. Een bevlogen oproep om naar een bijeenkomst in de CWSS te komen leidde tot een opkomst van 4000 man.
Het verhaal dat het comité Rijkseenheid een staatsgreep wilde plegen is door gerenommeerde historici als Lou de Jong en Cees Fasseur in twijfel getrokken. Sietze van der Zee schrijft echter in zijn boek over de politieman François van ’t Sant, een vertrouweling van Koningin Wilhelmina over het plan om het verzet uit het Westland bij een staatsgreep te betrekken. Hazelhof Roelsema en Gerbrandy zouden om steun van de Koningin hebben gevraagd.
Staatsgreep
Een brief van Dien Naeije uit 1985 na de dood van haar man bevestigt het verhaal. Dien schrijft dat Gerbrandy haar man had gepolst en dat deze bedenktijd had gevraagd. Hij zou met het verzoek in zijn maag hebben gezeten. Uiteindelijk ging de staatsgreep niet door omdat het plan uitlekte.
De inhoud van het jaarboek is gevarieerd. Het bevat boeiende artikelen over de nog jonge geschiedenis van het bedrijf Koppert Cress in Monster, de bijzondere geschiedenis van het dorp Maasdijk, de Westlandse Handels Tentoonstelling (WéHaTé), de activiteiten van de Landwacht in het Westland tijdens de Tweede Wereldoorlog, de eerste WSM-stations en de eerste openluchtvoorstellingen in de Westlandse dorpen. De archeologische kroniek, de bibliografie van in 2025 verschenen boeken over het Westland en het jaarverslag over 2025 van het genootschap maken het jaarboek compleet.
Foto’s Willem de Bruijn
