Categorie: Algemeen nieuws

Het straatbeeld van Schiedam wordt nog steeds bepaald door haar verleden als jeneverstad. Toch gaat de oorsprong van de stad terug tot de 13^de eeuw. De boeiende geschiedenis van Schiedam was op 17 februari 2026 onderwerp van een lezing door dr. Jan Willem Verkaik. De lezing in Bij Barth in Poeldijk werd bijgewoond door 95 leden van het Genootschap Oud Westland en andere belangstellenden.

Schiedam dankt zijn naam als jeneverstad aan de 18 eeuw toen de Schiedammers erachter kwamen dat aan jenever meer te verdienen was dan aan de traditionele haringvisserij. Het stoken van de jenever was zo succesvol dat in die tijd tachtig procent van alle wereldwijd gedronken jenever uit Schiedam kwam. ,,Aan de rand van de binnenstad werden veel graanmolens gebouwd voor de jenever’’, vertelde Verkaik. ,,Daarvan zijn er nog steeds vijf van over’’.

Piet Paaltjes

De jenever bracht niet alleen goud naar de stad. ,,In de 19^de eeuw kende Schiedam volksbuurten met veel sociale ellende en drankmisbruik’’, vertelde Verkaik. ,,De Schiedamse predikant Francois Haverschmidt, beter bekend als de dichter Piet Paaltjes, werd somber van al deze ellende. Hij pleegde uiteindelijk zelfmoord’’.  De binnenstad herinnert echter meer aan de jenever dan aan de bekende predikant. Overal in de stad zijn oude branderijen te zien waarin achter de ramen distileer ketels stonden. Het graan werd gekocht in de korenbeurs, thans stadsbibliotheek.

De jenever doet soms vergeten dat Schiedam een ouder verleden heeft, dat teruggaat naar de Romeinse tijd. Op landkaarten uit die tijd zijn al uit klei gemaakte duikers te zien. Daarnaast werden dijken en terpen aangelegd. Het plaatsje Kethel ligt op zo’n terp.  De waterkeringen boden echter weinig bescherming tegen een stormvloed in de 12^de  eeuw. ,,In Schiedam is nog een schedel aangetroffen van een slachtoffer uit die tijd’’, wist Verkaik. ,,Op de strandwal langs de Maas werd van Vlaardingen tot Overschie een  dijk aangelegd.’’

Aleida

De stichting van Schiedam gaat terug op Aleida (1228-1284). Zij was een dochter van graaf Floris IV van Holland en zus van de latere Rooms koning, graaf Willem II. Haar vader had geen geld om een bruidsschat mee te geven voor haar huwelijk in 1246 met Jan van Avesnes, graaf van Henegouwen. In plaats daarvan gaf hij Aleida een stuk grond bij Schiedam.  Toen haar broer tijdens de veldtocht tegen de Westfriezen in 1256 sneuvelde bij Hoogwoud, werd Aleida voogd van diens zoon, Floris V en trok met hem in op de Binnenhof in Den Haag. Een voorgenomen huwelijk van de dochter van Floris V met een Engelse kroonprins ging niet door omdat deze prins op 11-jarige leeftijd overleed

Kasteel

In 1262 liet Aleida in Schiedam het kasteel Huis te Riviere bouwen. Bij het begin van de Tachtigjarige Oorlog hebben de Schiedammers het kasteel zelf afgebroken.  Verkaik liet beelden zien van de restanten van het kasteel bevindend naast het huidige stadskantoor aan de Broersvest. Naast dit kasteel heeft Aleida ook nog de opdracht gegeven tot bouw van een kerk en een gasthuis. Verder bevorderde zij de economische groei van Schiedam door het recht te verlenen om een weekmarkt en een jaarmarkt te houden. In 1275 gaf zij, met toestemming van haar neef graaf Floris V, stadsrechten aan Schiedam. Aleida overleed in 1284 in Dordrecht. Ze is begraven in het Franse Valenciennes, naast haar man Jan van Avesnes.

Een dergelijke uitspraak koppel je niet zo snel aan een commerciële onderneming. Echter Rob Baan, zoon van een politieagent en mede-eigenaar van Koppert Cress,  durfde dit met volle overtuiging te stellen tijdens een bezoek van het Genootschap Oud – Westland aan zijn bedrijf.

Rob Baan en Koppert Cress

Na zijn studie aan de HAS te Dordrecht werkte hij in ruim 70 landen over de hele wereld als tuinbouwallrounder. In 2000 werd hij aangesteld als directeur van Koppert Cress en twee jaar later werd hij mede-eigenaar van dit bedrijf. Mede onder zijn leiding groeide het bedrijf van 20 naar 225 werknemers. Ook was sprake van een gigantische omzetstijging . Koppert Cress legt zich toe op het telen van microgroenten oftewel de zogenoemde cressen.

Rob Baan verkoopt zijn producten niet op de gebruikelijke wijze via de veiling of via de tussenhandel. Hij heeft zijn eigen afzetgebied gecreëerd door via beurzen koks te overtuigen van de kwaliteit van zijn product. Op dit moment levert hij aan talloze koks en wel 70.000 restaurants verspreid over de hele wereld.

Groente en gezondheid

Hij verkoopt zijn product ook met een boodschap. Er moet namelijk gezonder geleefd worden door onder meer dagelijks rond 250 gram groente te eten. Dit zal ervoor zorgen dat minder mensen met overgewicht te maken zullen krijgen en/of diabetisch type 2 krijgen. Hij heeft deze zienswijze in zijn eigen bedrijf in praktijk gebracht. Zijn werknemers krijgen dagelijks een gratis gezonde lunch aangeboden. Dit bracht hem wel in conflict met de belastingdienst.

Zijn boodschap probeert hij nu ook onder de aandacht te brengen bij diverse ziekenhuizen waaronder Reinier de Graaf er een van is. Is het niet opvallend dat de outfit van de kok dezelfde is als die van de arts? Beide beroepsgroepen zijn namelijk bezig het leven van de mens gezond te houden. Niet voor niets wordt de plek waar mensen eten, een restaurant genoemd. Een restaurant is immers een plek waar het lichaam van de mens weer hersteld moet worden.

 Effect van cressen

De kracht van cressen hebben de aanwezigen ervaren door diverse producten te proeven. De meeste indruk maakte een geel bolletje, de zogenoemde Sechuan Buttons. Slechts een paar vezels in de mond zorgde niet alleen voor een tinteling op je tong en zelfs een tijdelijke verdoving van je tong, maar ook voor de aanmaak van extra speeksel. Aften kunnen hiermee effectvol bestreden worden.

Duurzaamheid en innovatie

Tijdens de rondleiding werd duidelijk dat Koppert Cress constant bezig is met innovatie en duurzaamheid. De kassen worden op temperatuur gehouden door bodemenergie. Met name in de zomer wordt alle warmte in en om het kassencomplex in de bodem opgeslagen om in de winter te gebruiken voor opwarming. Gas wordt niet meer gebruikt. Overproductie komt in  feite niet meer voor. Het hele jaar wordt zoveel geproduceerd als de klant nodig heeft. Dus niets hoeft meer weggegooid te worden.

Een doorn in het oog zijn nog de plastiekbakjes. Men hoopt echter in 2026 dit probleem te hebben opgelost  Er wordt nu druk gewerkt aan de productie van bio plastiek.

 

Geconcludeerd kan worden dat Koppert Cress zich terecht ‘een bron van gezondheid’ noemt.

 

Voormalig directeur en geschiedenisleraar van de Daltonschool in Naaldwijk ging zich rond zijn pensioen bezighouden met de historische vraag: “Waar kom ik vandaan”. Zijn zoektocht resulteerde in het boek: ‘Reizen in het verleden, op zoek naar een verborgen familiegeschiedenis’’

Dinsdag 7 oktober gaf Van der Sman in de Kastanjehof in Kwintsheul voor ongeveer 80 leden van het GOW een lezing over zijn boek. Hoe kom je van een genealogie tot een familiegeschiedenis. ,,Het is niet van je doet zomaar wat onderzoek, je schrijft alles op en het boek is klaar’’ zei Van der Sman. ,,Er zijn valkuilen. Het verschil tussen fictie en non-fictie vind ik altijd moeilijk’’.

Het onderzoek kwam in een stroomversnelling toen zijn neef Kees overleed. Deze was altijd veel bezig geweest met familiegeschiedenis en liet veel materiaal achter. Zijn zoon belde Frans, die al het materiaal doornam. Daarbij stuitte Frans onder op een CD-rom met 350 foto’s van familiegebeurtenissen en een uitgewerkte stamboom. In deze genealogie dook steeds een mysterieuze figuur op: Tante Anna. Deze vrouw is bij veel gebeurtenissen in de familie aanwezig geweest en weet veel. Zij wordt een sleutelfiguur in de familiegeschiedenis en geeft antwoord op veel vragen.

Het boek geeft een beeld van de snelle veranderingen in Nederland vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw. Deze dynamiek gaf mogelijkheden om sociaal te stijgen. ,,Je kon van een dubbeltje een kwartje of zelfs een gulden worden’’, zei Van der Sman. ,,Het betere onderwijs en de oprichting van de voorganger van de TU bood ongekende mogelijkheden

Zoeaaf

Van der Sman belandde bij Herman Romijn uit Vrijeban. Na zijn opvoeding in het katholieke weeshuis, werd Herman leraar. Door zijn katholieke opvoeding en hang naar avontuur, meldde hij zich aan als zoeaaf, Een zouaaf is een strijder voor het behoud van de kerkelijke staat in Midden-Italië. In de tijd van de Italiaanse eenwording in de jaren zestig van de 19^de eeuw, werd de zelfstandigheid van deze staat bedreigd. Herman reageerde op de oproep van de paus voor vrijwilliger in zijn leger.

,,In 1869 vertrok Herman naar Oudenbosch in Brabant om zich aan te melden’’, vertelde Van der Sman. ,,Vandaar ging het naar Brussel voor een medische keuring en na goedkeuring ging de reis verder door Frankrijk naar Italië. Herman heeft daar niet echt gevochten maar hield zich voornamelijk bezig met wachtlopen bij de Engelenburcht. Nadat de strijd gestaakt was, bleef hij nog een jaartje in Rome.’’

Boekhouder

Terug in Nederland wordt Herman voorzitter van de Katholieke Volksbond en boekhouder bij de familie Leeuwenberg, handelaar in ijzerwaren inbegrepen pistolen en munitie aan de Oude Delft. Later nam hij de zaak over. Voor activiteiten als zouaaf kreeg hij de hoge kerkelijke onderscheiding Pro Ecclesis et Pontifice. Frans van der Swan toonde een handgeschreven brief van kardinaal Pietro Gasparri waarbij hem de onderscheiding werd toegekend.

De katholieke ondernemersfamilies in Delft trouwden veel binnen elkaar. Zo ontstond er een verbinding tussen Romijn en de foeragehandel Van der Sman van stamvader Johan, de overgrootvader van Frans.  Tussen zonen uit het gezin gingen fanatiek houtjes hakken. Daarbij hakte Wim twee vinger van de hand van zijn broer Jan, de opa van Frans van der Sman.  ,,Jan was de enige in de familie, die niet in de handel ging’’, vertelde Frans. ,,Ik dacht altijd dat hij een soort loser was of een minderwaardigheidsgevoel had.’’

Fustmeester

In werkelijkheid viel het mee. Opa Jan verhuisde naar Monster en werd fustmeester bij de veiling omdat voor deze functie een katholiek werd gezocht. Hij woonde in Molenstraat en later aan het Hartmanplein. Het gezin kreeg 13 kinderen waarvan er een priester en een ander gemeentesecretaris van Monster werd. Van der Sman vertelde een anekdote die hij in het archief had aangetroffen. ,,Het verhaal ging dat de Duitsers het fort Hoek van Holland gingen opblazen’’, vertelde van der Sman smakelijk. Alle bewoners gingen uren lang ’s nachts plat op het Hartmanplein liggen. Uiteindelijk hoorden de bewoners dat het fort niet werd opgeblazen en konden zij naar huis terug keren’’

De vader van Frans (1925) moest naar een razzia voor de Arbeitseinsatz naar Duitsland en werkte bij een bakker in de buurt van München. Terug in Nederland meldde hij zich als vrijwilliger voor de strijd in toen nog Nederlands-Indië. Al vrij snel kwam bij het korps speciale troepen van de beruchte Kapitein Raymond Westerling. Hij is echter niet op Celebes geweest waar Westerling persoonlijk standrechtelijk executies uitvoerde. Begin 1949 raakte hij ernstig gewoond door een schot in zijn long en keerde terug naar Nederland. ,,Hij heeft er nooit meer iets over verteld’’.

Bij de bijeenkomst van het Genootschap Oud-Westland op 7 oktober 2025 ontvingen we uit handen van Miranda Duijnisveld, vermogens planner van de Rabobank, een cheque van € 745,41. Deze verrassing viel ons ten deel dankzij de zeer gewaardeerde keuze van vele leden voor ons Genootschap bij de Rabo Clubsupport Actie 2025. Wij danken de Rabobank en natuurlijk de leden zeer hartelijk. Het bestedingsdoel is de totstandkoming van het boek “Kastelen en Adellijke Huizen in het Westland en Midden-Delfland- Wonen en werken op stand“, dat op 15 november 2025 gepresenteerd zal worden.